ايران‌شهر نيست و به جاى آن عراق و شهر بنى هاشم است ، ولى باز در توصيف

--> هذا مدينة بنى هاشم و دار ملكهم . . . و لانّ سلفى كانوا القائمين بها ، و احدهم تولّى امرها و لها الاسم المشهور و الذّكر الذّائع . . . » اين نياى يعقوبى كه در اين‌جا بدان اشاره كرده است همان واضح اصفهانى است كه چون در ديوان خلافت به كار دبيرى اشتغال داشته بيشتر با عنوان واضح كاتب خوانده مىشده ، و مولف اين كتاب البلدان را هم غالبا نسبت به او ابن واضح يعقوبى مىگويند . واضح در زمان منصور خليفهء عباسى كه شهر دار السلام را كه به بغداد شهرت يافت ، مىساخت عهده‌دار ساختن بخشى از آن شهر هم بود و يكى دو محل از بغداد هم به نام او « واضح » معروف گرديد . وى در سال 158 از سوى منصور به حكومت ارمنستان منصوب شد و تا پايان خلافت او در حكومت ارمنستان و آذربايجان باقى ماند . سپس به حكومت مصر انتقال يافت . نوشته‌اند كه چون او در حكومت مصر ادريس بن عبد الله را كه به مصر گريخته بود به مغرب فرستاد و ادريس با غلبه بر فاس شان و شوكتى در آنجا يافت . هارون خليفه عباسى واضح را كه به همدستى با او متهم ساخته بود بدين اتهام گردن زد و به دار آويخت . يعقوبى مولف كتاب البلدان نامش احمد و نام پدرش اسحاق و بيشتر به ابن واضح يعقوبى معروف شده در ملحقات كتاب البلدان در يك جا نام او احمد بن واضح الاصفهانى آمده . ( ص 314 البلدان ذيل الاعلاق النفسيه چاپ بريل 1982 ) وى در دوران جوانى در خدمت طاهريان خراسان بوده و تا سال 260 كار وى در ارمنستان و خراسان رونق داشته ، پس از 260 به هند رفته و سپس عازم مصر شده و در نزد طولونيان شأن و اعتبارى يافته و ظاهرا در همانجا هم يا در مغرب درگذشته است . وفات او را در مآخذ مختلف به اختلاف از 278 تا 292 نوشته‌اند . به جز اين كتاب البلدان كتابهاى ديگرى هم از او در دست است كه مهمترين آنها كتاب تاريخ او است كه گذشته از اطلاعات تاريخى متضمن برخى اطلاعات جغرافيائى نيز هست و آن را هوتسما M . T . Houtsma با عنوان « تاريخ ابن واضح المعروف باليعقوبى » در سال 1883 در ليدن به چاپ رسانيده و ديگر كتاب كوچك « مشاكلة الناس لزمانهم » است كه آن را هم آقاى ويليام ميلوارد William Millward در سال 1962 در بيروت به چاپ رسانيده است . آنچه از كتاب البلدان يعقوبى به اين نام چاپ شده تمام اين كتاب كه خيلى مفصل‌تر از اين بوده نيست . اين بخشهائى از آن است كه به دست آمده . در مقدمهء ترجمهء فارسى اين كتاب از مرحوم دكتر محمد ابراهيم آيتى قسمتهاى از ميان رفتهء آن كتاب مربوط به بصره و عربستان مركزى و هند و چين و بيزانس و ارمنستان و عواصم ذكر شده ( ص 15 ) و جاى افتادگى هم در آغاز گفتار مربوط به بصره ( ص 323 متن عربى چاپ دوگوى - و ص 102 ترجمه فارسى نشان داده شده است ) اين ترجمه در سال 1343 هجرى خورشيدى به وسيلهء بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، به شمارهء 28 مجموعهء ايران‌شناسى زير نظر احسان يار شاطر در تهران به چاپ رسيده است .